Je weet inmiddels wat bij je past. En nu?

Stel je voor dat je op maandagochtend wakker wordt en je realiseert dat je eigenlijk geen zin hebt om naar je werk te gaan. Je hebt goed geslapen, er is niets bijzonders aan de hand en je weet dat er een redelijk gewone werkdag voor je ligt. Toch zou je het liefst nog even blijven liggen.

Je staat op, neemt een douche, drinkt je koffie en vertrekt. Eenmaal op je werk pak je de draad weer op. Je doet wat er van je verwacht wordt, voert gesprekken, neemt beslissingen en aan het einde van de dag heb je waarschijnlijk weer een heleboel voor elkaar gekregen.

Misschien is er niets ernstigs aan de hand. Iedereen heeft weleens een dag waarop het werk minder aantrekkelijk is. Maar wat als dit gevoel zich steeds vaker voordoet? Wat als je eigenlijk al een tijdje weet dat je ergens niet meer helemaal op je plek bent? Het bijzondere is dat we soms jarenlang kunnen doorgaan in een situatie waarvan we diep vanbinnen weten dat die niet meer bij ons past.

We hebben er goede redenen voor. Er moet een hypotheek betaald worden, we voelen ons verantwoordelijk voor collega’s of medewerkers en we hebben inmiddels veel geïnvesteerd in onze loopbaan. Misschien hebben we zelfs een functie bereikt waar we vroeger alleen maar van konden dromen. Hoe maak je dan ruimte voor iets anders? Met die vraag komen we bij het laatste artikel van deze serie.

Wat heb je inmiddels over jezelf ontdekt?

Vijf artikelen lang hebben we samen onderzocht wat het betekent om werk te doen dat werkelijk bij je past. We begonnen met de vraag of je ergens heel goed in kunt zijn, terwijl het werk je eigenlijk steeds minder voldoening geeft.

Daarna keken we naar de omgeving waarin je functioneert. Want dezelfde persoon kan in het ene team helemaal opbloeien en in een andere werkomgeving langzaam zijn plezier verliezen. We onderzochten wat je van nature enthousiast maakt en welke kwaliteiten je meebrengt die voor jou misschien zo vanzelfsprekend zijn dat je ze nauwelijks als bijzonder beschouwt.

In het vierde artikel schreef ik vanuit Spanje over mijn behoefte aan vrijheid, flexibiliteit en avontuur. Over de ontdekking dat ik me op twee plekken zo thuis kan voelen en hoe prettig het is om af en toe los te komen van de dagelijkse structuur.

Vervolgens onderzochten we de overtuigingen die ons gedrag beïnvloeden. De onzichtbare regels die we onderweg hebben ontwikkeld en die ervoor kunnen zorgen dat we blijven doen wat we altijd deden, zelfs wanneer we inmiddels weten dat we iets anders verlangen.

Als je de oefeningen hebt gedaan, heb je misschien een aantal verrassende ontdekkingen over jezelf gedaan. Wellicht heb je gemerkt dat je veel energie krijgt van bepaalde mensen of werkzaamheden, terwijl andere je ongemerkt uitputten. Misschien heb je ontdekt dat je behoefte aan vrijheid groter is dan je dacht, of dat je juist heel gelukkig wordt van duidelijkheid en voorspelbaarheid.

Het kan ook zijn dat je vooral hebt ontdekt hoeveel van je huidige leven is ontstaan vanuit verwachtingen die je ooit bent gaan vervullen.

En nu?

Weten wat je wilt, betekent nog niet dat je het ook gaat doen

Ik vind het fascinerend hoe goed we soms kunnen begrijpen wat er in ons leven gebeurt, terwijl we ons gedrag nauwelijks veranderen.

In mijn begeleiding kom ik regelmatig mensen tegen die uitstekend kunnen uitleggen waarom ze vastlopen. Ze weten welke patronen een rol spelen, herkennen de invloed van hun opvoeding en hebben al veel boeken gelezen over persoonlijke ontwikkeling. Toch blijven ze tegen dezelfde situaties aanlopen. En dat is eigenlijk heel begrijpelijk.

Inzicht ontstaat vaak op een ander moment dan verandering. Je kunt tijdens een gesprek plotseling begrijpen waarom je steeds verantwoordelijkheid overneemt van anderen. Dat inzicht kan enorm verhelderend zijn. Maar wanneer je de volgende ochtend op je werk komt en een collega met een probleem bij je aanklopt, is de kans groot dat je opnieuw doet wat je altijd hebt gedaan. Je vertrouwde reactie is immers jarenlang geoefend.

Het vraagt aandacht om op zo’n moment te herkennen wat er gebeurt. Misschien merk je dat je alweer een oplossing aan het bedenken bent, terwijl je collega nog maar net begonnen is met vertellen. Wanneer je dat opmerkt, ontstaat er een mogelijkheid om iets anders te doen. Je zou bijvoorbeeld kunnen vragen welke oplossing de ander zelf voor ogen heeft.

Dat lijkt een kleine verandering, maar er kan behoorlijk veel achter schuilgaan. Misschien moet je verdragen dat iemand je minder behulpzaam vindt. Of dat een probleem langer blijft liggen dan je prettig vindt. Zo ontdek je dat verandering vaak begint op precies die momenten waarop je geneigd bent terug te vallen in je oude gedrag.

Je hoeft je leven niet in één keer om te gooien

Wanneer mensen ontdekken dat hun huidige werk niet meer goed bij hen past, kan de neiging ontstaan om onmiddellijk grote veranderingen te willen doorvoeren. Een andere baan, een eigen onderneming of misschien zelfs een heel ander leven. Soms is zo’n ingrijpende stap precies wat nodig is. Maar vaak zijn er ook mogelijkheden die veel dichterbij liggen.

Misschien merk je dat je vooral energie verliest doordat je voortdurend beschikbaar bent voor anderen. Dan zou je kunnen beginnen met het anders organiseren van je werkdag. Of je ontdekt dat je veel plezier beleeft aan het begeleiden van jonge collega’s, terwijl je daar in je huidige functie nauwelijks tijd voor vrijmaakt. Misschien is er binnen je organisatie ruimte om dat verder te ontwikkelen.

Het kan ook zijn dat je merkt hoe belangrijk de mensen om je heen voor je zijn. Dat je het beste functioneert wanneer er openheid is, mensen verantwoordelijkheid nemen en er ruimte bestaat om van elkaar te leren. Dan wordt het interessant om te onderzoeken wat je zelf kunt bijdragen aan zo’n werkomgeving. Want we zijn allemaal onderdeel van de omstandigheden waarin anderen hun werk doen.

Als leidinggevende heb je daarin een bijzondere verantwoordelijkheid. Je kunt mensen uitnodigen om hun kwaliteiten te ontdekken, ruimte geven aan verschillende manieren van werken en gesprekken voeren over wat iemand werkelijk motiveert. Maar ook als medewerker heb je invloed op de manier waarop je samenwerkt en de keuzes die je maakt.

De vraag is welke verandering voor jou op dit moment betekenisvol zou zijn.

Wat ik zelf heb ontdekt tijdens het schrijven

Toen ik aan deze serie begon, wilde ik lezers uitnodigen om met een andere blik naar hun werk en zichzelf te kijken. Al snel besloot ik het onderzoek zelf ook te doen. Dat heeft me meer gebracht dan ik vooraf had verwacht.

Ik heb in mijn leven verschillende soorten werk gedaan. Ik stond voor de klas in het mbo, werkte in de wereld van digitale communicatie, bouwde mee aan onze zorgorganisatie en heb me jarenlang verdiept in persoonlijke ontwikkeling en begeleiding.

Al die ervaringen hebben me gevormd en ik heb er veel van geleerd. Toch merk ik dat ik op dit moment vooral wil onderzoeken hoe ik mijn ervaring en kwaliteiten kan inzetten op een manier die past bij het leven dat ik graag wil leiden.

Bij het beschrijven van mijn ideale werkdag werd me duidelijk hoe belangrijk de mensen zijn met wie ik werk. Ik krijg energie van mensen die nieuwsgierig zijn naar zichzelf en bereid zijn hun eigen gedrag te onderzoeken. Ik geniet ervan wanneer binnen een team zichtbaar wordt hoe mensen elkaar beïnvloeden en er ruimte ontstaat om daar samen verantwoordelijkheid voor te nemen.

Ik wil graag kunnen zeggen wat ik waarneem en vind het belangrijk dat er wederzijds vertrouwen is. Dat mensen elkaar serieus nemen, openstaan voor andere perspectieven en ook nog met elkaar kunnen lachen.

Tijdens mijn verblijf in Spanje ontdekte ik opnieuw hoeveel plezier ik beleef aan spontaniteit en bewegingsvrijheid. Ik houd van nieuwe mogelijkheden en vind het heerlijk wanneer ik mijn dagen voor een deel zelf kan vormgeven. Tegelijkertijd zie ik hoe gemakkelijk ik mijn eigen agenda weer kan vullen met allerlei plannen en activiteiten. Dat inzicht neem ik mee in de keuzes die ik de komende tijd maak. Want ik kan veel verschillende dingen interessant vinden, maar dat betekent nog niet dat ik ze allemaal hoef te doen.

Misschien is dat voor mij wel een van de belangrijkste opbrengsten van deze serie: steeds bewuster kiezen waaraan ik mijn tijd, aandacht en energie wil besteden.

Ook organisaties hebben iets te onderzoeken

Er is nog een kant aan dit onderwerp die ik belangrijk vind.

We spreken in organisaties veel over ontwikkeling, duurzame inzetbaarheid en werkgeluk. Medewerkers worden gestimuleerd om hun talenten te benutten, opleidingen te volgen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun loopbaan. Dat zijn waardevolle uitgangspunten. Maar wat gebeurt er wanneer iemand tijdens dat onderzoek ontdekt dat zijn huidige werk eigenlijk niet meer bij hem past? Hoeveel ruimte is er dan voor een eerlijk gesprek?

Ik heb als bestuurder ervaren dat je voortdurend te maken hebt met de belangen van medewerkers, cliënten en de organisatie. Je kunt niet aan iedere persoonlijke wens tegemoetkomen en soms zijn de mogelijkheden eenvoudigweg beperkt.

Toch geloof ik dat er veel gewonnen kan worden wanneer mensen open met elkaar kunnen spreken over wat hen motiveert en waar ze tegenaan lopen. Een medewerker die zijn enthousiasme verliest, hoeft niet onmiddellijk op zoek naar een andere baan. Misschien heeft hij jarenlang taken uitgevoerd die hem weinig voldoening geven, terwijl er binnen dezelfde organisatie werkzaamheden zijn waarin hij veel beter tot zijn recht zou komen. Of misschien blijkt tijdens een gesprek dat iemand vooral behoefte heeft aan meer zelfstandigheid, duidelijkere verwachtingen of een andere manier van samenwerken.

Zulke gesprekken vragen belangstelling voor de mens achter de functie. En ze vragen ook iets van de medewerker zelf. Want wanneer je weet wat je nodig hebt, ontstaat er ook een verantwoordelijkheid om dat bespreekbaar te maken.

Daar ligt volgens mij een belangrijke verbinding tussen persoonlijk leiderschap en goed werkgeverschap. Mensen hebben invloed op hun eigen keuzes en organisaties kunnen omstandigheden creëren waarin het gemakkelijker wordt om die verantwoordelijkheid te nemen. Dat begint vaak met oprechte nieuwsgierigheid naar elkaar.

Wanneer je stopt met wachten op het juiste moment

Er is iets wat ik in mijn eigen leven regelmatig heb gezien. Wanneer je wacht tot alle omstandigheden ideaal zijn, kan het behoorlijk lang duren voordat je werkelijk in beweging komt. Er is altijd wel een reden om nog even te wachten. Een project dat eerst afgerond moet worden, een periode waarin het financieel beter uitkomt of een moment waarop je wat meer rust verwacht.

Soms is wachten verstandig. Maar het kan ook een manier worden om de onzekerheid die bij verandering hoort uit de weg te gaan. Want iedere keuze heeft gevolgen.

Wanneer je besluit minder te werken, moet je misschien accepteren dat je minder verdient. Wanneer je duidelijker aangeeft wat je wel en niet wilt, kan het gebeuren dat anderen teleurgesteld reageren. En wanneer je kiest voor werk dat beter bij je past, moet je wellicht afscheid nemen van een positie of een vertrouwde identiteit. Dat zijn reële afwegingen.

Ik denk daarom dat het belangrijk is om eerlijk te kijken naar wat een verandering van je vraagt. Welke prijs ben je bereid te betalen voor het leven dat je graag wilt leiden? En welke prijs betaal je eigenlijk wanneer je alles laat zoals het is?

Die laatste vraag stellen we ons misschien wat minder vaak.

We zijn geneigd vooral de risico’s van verandering te onderzoeken, terwijl doorgaan op dezelfde manier ook gevolgen heeft. Voor onze energie, ons plezier, onze gezondheid en soms ook voor de mensen om ons heen. Wanneer je dat begint te zien, kan er iets verschuiven.

Het zou zomaar kunnen dat je ontdekt dat je al veel langer een keuze voor je uitschuift waarvan je eigenlijk weet dat die belangrijk voor je is.

Jouw laatste onderzoek: van inzicht naar een bewuste keuze

Voor dit laatste artikel wil ik je uitnodigen om terug te kijken naar alles wat je de afgelopen weken over jezelf hebt ontdekt.

Pak de beschrijving van je ideale werkdag er nog eens bij. Lees wat je hebt opgeschreven over de omgeving waarin je tot je recht komt, de werkzaamheden die je enthousiast maken en de kwaliteiten die je graag inzet. Kijk vervolgens naar je huidige leven en werk. Waar zie je overeenkomsten? Welke onderdelen zijn al aanwezig en waar merk je dat je jezelf nog weinig ruimte geeft?

Misschien ontdek je dat er eigenlijk veel meer klopt dan je vooraf dacht. Het kan ook zijn dat je steeds opnieuw uitkomt bij hetzelfde verlangen. Sta daar eens wat langer bij stil.

Vervolgens nodig ik je uit om één verandering te kiezen die je de komende maand wilt onderzoeken. Maak het zo concreet dat je kunt herkennen wanneer je er daadwerkelijk iets mee doet.

Als je verlangt naar meer vrijheid in je agenda, zou je bijvoorbeeld een dagdeel kunnen vrijhouden waarin je zelf bepaalt wat je doet. Wanneer je merkt dat je voortdurend verantwoordelijkheid overneemt, kun je oefenen met het stellen van een vraag voordat je zelf een oplossing aandraagt. En wanneer je al langer nadenkt over ander werk, zou je een gesprek kunnen voeren met iemand die doet wat jou aanspreekt.

Kies iets dat werkelijk betekenis voor je heeft. Iets waarvan je nieuwsgierig bent wat er gebeurt wanneer je het anders aanpakt. Het hoeft niet onmiddellijk goed te gaan. Je kunt onderweg ontdekken dat je verwachtingen niet helemaal kloppen of dat een verandering meer van je vraagt dan je dacht. Ook dat hoort bij het onderzoek.

Wat mij betreft gaat het erom dat je steeds beter leert herkennen wat bij je past en jezelf de ruimte geeft om daar bewust mee om te gaan.

Leven vanuit wie je bent

Toen ik deze serie de titel ‘Werk dat bij je past. Leven vanuit wie je bent’ gaf, wist ik dat het onderwerp verder zou reiken dan onze loopbaan. Want de manier waarop we werken, zegt vaak veel over de manier waarop we leven.

Hoe we omgaan met verwachtingen, verantwoordelijkheid dragen, grenzen aangeven en ons verhouden tot anderen, komt op allerlei plekken terug. Op ons werk, thuis, in onze relaties en in de keuzes die we iedere dag maken.

Daarom vind ik het zo waardevol om jezelf te blijven onderzoeken.

Ik merk in mijn eigen leven dat dit onderzoek nooit helemaal klaar is. Iedere nieuwe levensfase brengt andere vragen met zich mee. Wat tien jaar geleden goed bij me paste, hoeft vandaag niet meer dezelfde betekenis te hebben. En wat ik nu ontdek, kan over een paar jaar opnieuw veranderen.

Dat geeft me eigenlijk een heel prettig gevoel. Ik hoef niet voor de rest van mijn leven vast te leggen wie ik ben of wat ik moet doen. Ik mag blijven ontdekken, nieuwe ervaringen opdoen en mijn keuzes aanpassen aan wat ik onderweg leer.

Dat is ook wat me zo aanspreekt in het schrijven van mijn boek over mijn ont-moetingen. Wanneer ik terugkijk op veelbetekenende gebeurtenissen uit mijn leven, ontdek ik regelmatig iets wat ik destijds nog helemaal niet kon zien. Het gewone leven blijkt een prachtige plek om jezelf steeds opnieuw te ontmoeten.

En hoe meer ik bereid ben om met open aandacht naar dat leven te kijken, hoe meer ruimte ik ervaar.

Ik hoop dat deze zes artikelen je hebben uitgenodigd om ook met die nieuwsgierigheid naar jezelf te kijken. Om te ontdekken wat je werkelijk belangrijk vindt, wat je energie geeft en welke oude gewoonten misschien wat minder aandacht mogen krijgen.

Ik hoop dat je onderweg iets hebt herkend wat je al heel lang wist. Misschien is er een nieuw verlangen ontstaan of heb je juist meer waardering gekregen voor het leven dat je inmiddels hebt opgebouwd. Wat je ook hebt ontdekt, neem er de tijd voor. Want uiteindelijk gaat dit onderzoek over de vrijheid om je eigen leven steeds bewuster vorm te geven.

En daarom wil ik deze serie afsluiten met een vraag die je wellicht nog een tijdje met je mee kunt nemen.

Als je werkelijk zou vertrouwen op wie je bent, welke keuze zou je dan vandaag maken?